Marathi vyakaran me alankar ek scoring topic hai, lekin Utpreksha Alankar aksar students ko confuse karta hai — khaas kar tab jab ise Upama Alankar se mila diya jaata hai. Isi wajah se 10 examples of utpreksha alankar in marathi ki demand board exam aur competitive exam dono me kaafi high rehti hai.
Humari team ne kai grammar sources check karke ek clear, exam-ready list taiyaar ki hai, taaki aapko idhar-udhar dhoondhne ki zarurat na pade.
Simple bhaasha me samjhein to Utpreksha Alankar wahan hota hai jahan ek cheez ko jaise doosri cheez hi ho — aisa kalpana ke aadhar par dikhaya jaata hai.
Humein mili jankari ke anusar, ismein “janu”, “kaay”, “game”, “wate”, “bhase” jaise shabd aate hain jo iski pehchaan ka sabse pakka signal hote hain. Yahi ek chhoti si trick aapko exam me direct marks dila sakti hai.
RBI Young Professional Recruitment 2026: How to Apply now
Key Takeaways
- Meaning (Kalpana par based): Utpreksha Alankar me ek vastu ko jaise doosri hi ho aisa kalpana ke through dikhaya jaata hai, direct comparison nahi hota.
- Identifying Words (Janu/Kaay/Wate): Iski pehchaan ke liye “janu”, “kaay”, “game”, “wate”, “bhase” shabd dekho — inme se koi bhi shabd ho to zyadatar Utpreksha hi hota hai.
- Upama se Difference: Agar vakya me “sarkha, sam, sadrush, gat, pari” ho to Upama, aur “janu, kaay” ho to Utpreksha — yahi sabse bada farak hai.
What Is Utpreksha Alankar in Marathi?
Utpreksha Alankar ek arthalankar hai, yaani iska sundarta arth (meaning) par based hoti hai, sirf shabdon par nahi. Humari team ne dekha ki “utpreksha” shabd ka matlab hi “kalpana karna” ya “gruheet dharana” hota hai.
Jab kavi kisi cheez ko is tarah dikhaata hai ki wo jaise koi doosri cheez hi ho, par direct waisa nahi kehta, tab Utpreksha banta hai.
Ise samajhne ka sabse aasan tareeka hai — signal words par dhyan dena. Humein mili jankari ke anusar, ismein “janu”, “kaay”, “game”, “wate”, “bhase” jaise shabd zaroor aate hain. Yahi shabd aapki pehchaan ki chaabi hain, aur inhe yaad rakhna hi aadha kaam kar deta hai.
Ek baat clear rakhein — Utpreksha me do cheezon ki tulna hoti hai, lekin wo upmeya-upmaan ke direct form me nahi hoti.
10 Examples of Utpreksha Alankar in Marathi (With Meaning)
Ab hum aapko 10 clear examples de rahe hain jo board exam aur MPSC jaisi competitive exams dono me kaam aate hain.
MSC Bank Recruitment 2026: How To Apply
Humari team ne har example ke saath meaning aur identifying word bhi diya hai. Neeche table dhyan se padhein — yahi aapki sabse badi taiyaari hai.
| S.No. | Example (Marathi Sentence) | Hindi/Hinglish Meaning | Identifying Word |
|---|---|---|---|
| 1 | हा आंबा जणू साखरच! | Yeh aam jaise cheeni hi ho — itna meetha | जणू (janu) |
| 2 | ती गुलाबी थंडी जणू गुलाबी गालच! | Wo gulabi thandi jaise gulabi gaal hi ho | जणू (janu) |
| 3 | पाचोळा जणू पाखरे उडाली. | Sookhe patte jaise pakshi ud gaye ho | जणू (janu) |
| 4 | येते ही पावसाळी नभ जणू काजळी. | Barsaat ka aasman jaise kajal hi ho | जणू (janu) |
| 5 | सागर जणू काही सिंह गर्जना करत आहे. | Samundar jaise sher garj raha ho | जणू काही (janu kaay) |
| 6 | तो पर्वत जणू शांत ध्यानस्थ साधू आहे. | Wo parvat jaise shaant dhyan me baitha sadhu ho | जणू (janu) |
| 7 | चंद्र जणू दुधाचा थेंब आहे. | Chand jaise doodh ki boond ho | जणू (janu) |
| 8 | नदी जणू वाऱ्याशी कुस्ती खेळत आहे. | Nadi jaise hawa ke saath kushti khel rahi ho | जणू (janu) |
| 9 | पानगळ पाहून जणू झाड रडत आहे. | Patte girte dekh jaise ped ro raha ho | जणू (janu) |
| 10 | ढग जणू रणांगणातली फौज आहे. | Baadal jaise yudh ke maidan ki sena ho | जणू (janu) |
In sabhi examples me ek baat common hai — har jagah “janu” ya “kaay” shabd aaya hai. Isliye pehchaan me confusion nahi hona chahiye.
Humari team aapko yahi salah degi ki inhe zubaani yaad kar lein, kyunki exam me yahi type ke sentences ghoom-phir kar aate hain.
Indian Army SSC Tech Men Recruitment 2026: Apply Online
What Are the Types of Utpreksha Alankar?
Utpreksha Alankar ke kai prakar (types) hote hain, jo alag-alag situations me use hote hain. Humein mili jankari ke anusar, board level par kuch main types hi zyada poochhe jaate hain.
Neeche table me hum har type ko example ke saath samjha rahe hain.
| S.No. | Type (Prakar) | Explanation (Hinglish) | Example |
|---|---|---|---|
| 1 | Samanya Utpreksha | Kisi bhi cheez ki kalpana ke aadhar par doosri cheez se tulna | सागर जणू काही सिंह गर्जना करत आहे. |
| 2 | Chetan Utpreksha | Nirjeev cheez ko jaise sajeev (jeewit) dikhaya jaata hai | पानगळ पाहून जणू झाड रडत आहे. |
| 3 | Achetan Utpreksha | Sajeev cheez ko jaise nirjeev vastu jaisi dikhaya jaata hai | तो पर्वत जणू शांत ध्यानस्थ साधू आहे. |
| 4 | Kriyatmak Utpreksha | Ek kriya ko jaise doosri kriya hi ho aisa dikhaya jaata hai | नदी जणू वाऱ्याशी कुस्ती खेळत आहे. |
| 5 | Gun Utpreksha | Kisi vastu ke gun (quality) ko doosri cheez se joda jaata hai | चंद्र जणू दुधाचा थेंब आहे. |
| 6 | Vyapar Utpreksha | Kisi halchal ya vyapar ko doosre vyapar jaisa dikhaya jaata hai | ढग जणू रणांगणातली फौज आहे. |
In types ko yaad rakhne ke liye ek chhota logic use karein — cheez sajeev hai ya nirjeev, aur usse kya banaya ja raha hai.
Humari team ne notice kiya ki students in prakaron me hi sabse zyada galti karte hain. Isliye har type ka kam se kam ek example zaroor yaad rakhein.
Utpreksha vs Upama Alankar: Kya Farak Hai?
Yeh do alankar sabse zyada confusion create karte hain, aur exam me yahi sabse zyada galti karwate hain. Humari team ne ise ek simple table me tod diya hai.
Sirf identifying words dekhne se aap dono ko alag pehchaan sakte hain.
| Point | Upama Alankar | Utpreksha Alankar |
|---|---|---|
| Meaning | Do cheezon me saamya (similarity) dikhaya jaata hai | Ek cheez ko jaise doosri hi ho aisa kalpana se dikhaya jaata hai |
| Identifying Words | सारखा, सम, सदृश, गत, परी, समान | जणू, काय, गमे, वाटे, भासे |
| Nature | Direct tulna hoti hai | Kalpana par based hoti hai |
| Example | सावळाच रंग तुझा पावसाळी नभागत | हा आंबा जणू साखरच! |
Sabse aasan trick yeh hai — vakya me “sarkha/gat/pari” ho to Upama, aur “janu/kaay” ho to Utpreksha. Bas yahi ek line aapke aadhe questions solve kar degi.

How to Identify Utpreksha Alankar Quickly?
Exam me time bachane ke liye ek step-by-step approach follow karna sabse accha rehta hai. Humein mili jankari ke anusar, agar aap in steps ko regular practice karein to pehchaan me galti kam ho jaati hai.
- Signal words dhundho — sabse pehle vakya me “janu, kaay, game, wate, bhase” search karo.
- Comparison check karo — dekho ki ek cheez ko doosri jaisi dikhaya ja raha hai ya nahi.
- Upama se compare karo — agar “sarkha/gat/pari” ho to ruk jao, wo Upama hoga, Utpreksha nahi.
- Type identify karo — cheez sajeev hai ya nirjeev, uske hisaab se prakar likho.
- Answer confirm karo — final answer likhne se pehle ek baar identifying word underline kar lo.
In steps ko follow karke aap 90% questions aaram se sahi kar sakte hain. Ratta lagane se behtar hai ki logic samjho.
Official-style grammar notes ke liye aap dnmfaizpur.org ka alankar PDF download karke rakh sakte hain, jo offline revision me kaafi useful rehta hai.
Army Cantt Recruitment 2026: Apply Offline
Why Is This Topic Important for Exams?
Marathi vyakaran me alankar se direct questions aate hain, chahe wo board exam ho ya MPSC/TET jaisi competitive exams. Humari team ne dekha ki Upama aur Utpreksha ka farak har saal poochha jaata hai.
Yeh ek guaranteed scoring area nahi hai, lekin thodi practice se yahan marks pakke ho jaate hain.
Ek honest baat — sirf definition yaad karna kaafi nahi hota. Examples ki practice aur identifying words ka muscle memory banana zyada help karta hai.
Isliye upar diye gaye sab examples ko baar-baar padhein aur khud se naye examples pehchaanne ki koshish karein.
NLC Security Guard Recruitment 2025: Apply Online
FAQs
Q1: Utpreksha Alankar kya hota hai?
A: Jab ek cheez ko jaise doosri hi ho aisa kalpana ke aadhar par dikhaya jaata hai, tab Utpreksha Alankar hota hai.
Q2: Utpreksha Alankar ki pehchaan kaise karein?
A: Vakya me “janu, kaay, game, wate, bhase” shabd dekho — inme se koi bhi ho to zyadatar Utpreksha hi hota hai.
Q3: Utpreksha Alankar kaunsa alankar hai?
A: Yeh ek arthalankar hai, kyunki iski sundarta arth (meaning) par based hoti hai.
Q4: “Ha aamba janu saakharach” me kaunsa alankar hai?
A: Ismein “janu” shabd hai, isliye yeh Utpreksha Alankar ka clear example hai.
Q5: Upama aur Utpreksha me kya farak hai?
A: Upama me “sarkha/gat/pari” aata hai, aur Utpreksha me “janu/kaay” — yahi sabse bada farak hai.
Q6: Utpreksha Alankar ke kitne prakar hote hain?
A: Main prakar hain — Samanya, Chetan, Achetan, Kriyatmak, Gun aur Vyapar Utpreksha.
Q7: Chetan Utpreksha kya hai?
A: Jab nirjeev cheez ko jaise sajeev (jeewit) dikhaya jaaye, jaise “jhaad janu radat aahe”.
Q8: Achetan Utpreksha kya hai?
A: Jab sajeev cheez ko jaise nirjeev vastu jaisi dikhaya jaaye, jaise “parvat janu sadhu aahe”.
Q9: Utpreksha me sabse common shabd kaunsa hai?
A: Sabse common shabd “janu” hai — zyadatar examples isi shabd ke saath aate hain.
Q10: Kya “kaay” shabd bhi Utpreksha dikhata hai?
A: Haan, “kaay” aur “janu kaay” dono Utpreksha ke signal words hain.
Q11: Chand janu doodhacha themb aahe — ismein kaunsa alankar hai?
A: Ismein “janu” hai aur gun ki tulna hai, isliye yeh Gun Utpreksha ka example hai.
Q12: Utpreksha Alankar exam me kitna important hai?
A: Board aur competitive exams dono me isse direct questions aate hain, isliye kaafi important hai.
Q13: Utpreksha aur Rupak me kya farak hai?
A: Rupak me do cheezein ekdum ek maani jaati hain, lekin Utpreksha me jaise ek hi ho aisa lagta hai — poori tarah ek nahi.
Q14: Nadi janu vaaryashi kushti khelat aahe — kaunsa prakar hai?
A: Yeh Kriyatmak Utpreksha hai, kyunki ek kriya ko doosri kriya jaisi dikhaya gaya hai.
Q15: Kya Utpreksha me hamesha “janu” hona zaroori hai?
A: Zyadatar haan, lekin “kaay, game, wate, bhase” bhi same kaam karte hain.
Q16: Vyapar Utpreksha kya hoti hai?
A: Jab kisi halchal ya vyapar ko doosre vyapar jaisa dikhaya jaaye, jaise “dhag janu fauj aahe”.
Q17: Utpreksha Alankar ki practice kaise karein?
A: Roz kuch examples padho aur identifying words underline karke type pehchaanne ki aadat daalo.
Q18: Kya online free notes available hain?
A: Haan, aap eVidyarthi aur marathivyakaran.com par free notes dekh sakte hain.
Q19: Utpreksha Alankar ka PDF kahan milega?
A: Aap dnmfaizpur.org ka alankar PDF se offline revision ke liye download kar sakte hain.
Q20: Samanya Utpreksha aur baaki types me kya farak hai?
A: Samanya Utpreksha general kalpana hoti hai, jabki Chetan, Achetan, Gun, Vyapar har ek ka specific focus hota hai.
Q21: “Dhag janu ranangnatli fauj aahe” me kaunsa alankar hai?
A: Ismein “janu” hai aur sena jaisa dikhaya gaya hai, isliye yeh Vyapar Utpreksha ka example hai.
Q22: Kya ek hi vakya me Upama aur Utpreksha dono ho sakte hain?
A: Aksar nahi, kyunki dono ke identifying words alag hote hain — dhyan se shabd dekho.
Q23: Board exam me is topic se kitne marks aate hain?
A: Yeh fixed nahi hota, lekin alankar se chhote objective ya identification type questions regularly aate hain.
Q24: Utpreksha yaad rakhne ki best trick kya hai?
A: Sabse best trick — “janu = Utpreksha” — isi ek line ko pakka yaad rakho.
Q25: Kya yeh examples 2026 exams ke liye valid hain?
A: Haan, alankar ke basic rules aur examples har saal same rehte hain, lekin apni school ya syllabus se ek baar confirm zaroor karein.
Note: Galat ya adhoori jaankari se bachne ke liye hamesha official grammar sources aur apni school teacher se confirm karein.
Yeh post helpful lage to apne classmates aur friends ke saath zaroor share karein. Exam preparation ke liye all the best!
Leave a Comment